حالت شب
text hidden

اثر بارنوم چیست !!!

اثر بارنوم چیست !!!
1317 بازدید
زمان مطالعه : 3 دقیقه

اثر بارنوم چیست

در علم روان‌شناسی، اثر بارنوم (Barnum effect) به وضعیتی اطلاق می‌شود که در آن فرد باور دارد توصیف خاصی از یک ویژگی شخصیتی، دقیقاً به خود وی اشاره می‌کند.این اصطلاح از نام فینیاس تیلور بارنوم (Phineas Taylor Barnum) گرفته شده است. بارنوم یک تاجر و نمایش‌دهنده‌ی آمریکایی بود که در قرن نوزدهم می‌زیست. او که در واقع یک کلاه‌بردار به حساب می‌آمد، جمله‌ی معروفی داشت که می‌گفت “در هر دقیقه، یک آدم بازنده به دنیا می‌آید”. این یعنی این که مردم بسیار ساده‌لوح هستند، و دوست دارند چیزهایی را که می‌شنوند را باور کنند. این‌طوری می‌شود که آن‌ها فکر می‌کنند هر چیزی که در مورد ویژگی‌های شخصیتی گفته شود، منحصراً در مورد آن‌ها مطرح شده است. سال‌های آزگار است که ذهن‌خوان‌ها، شعبده‌بازان، کف‌بین‌ها و طالع‌بین‌ها از این ترفند برای سودجویی سوء استفاده کرده‌اند.

اما اگر بارنوم را کنار بگذاریم، به دانشمندی به نام برترام آر. فورر (Bertram R. Forer) می‌رسیم که ظاهراً پیش از هر کسی در مورد این تورش یا سوگیری شناختی سخن به میان آورده است. پروفسور فورر که در سال ۱۹۱۴ به دنیا آمده بود، یک روان‌شناس آمریکایی بود که بیش‌تر از هر چیزی به « اثر فورر » شهرت داشت.

 

مثال جالب از اثر بارنوم ، تو یه قاتل سریالی هستی!

چندین سال قبل، یکی از آموزگاران آمریکایی، از فردی درخواست می‌کند طالع‌بینی فردی به نام «اِد بزرگ» را برایش آماده کند. او یک نسخه از این طالع‌بینی را در اختیار هر یک از دانش‌آموزان قرار داده، و به آن‌ها می‌گوید که طالع‌بینی خودشان است. او در ادامه نیم‌ساعت زمان به کل کلاس می‌دهد تا طالع‌بینی‌هایشان را بخوانند. دانش‌آموزان پس از خواندن برگه‌ها، اعلام می‌کنند که موارد نوشته شده در آن، تا حد زیادی با شخصیت‌شان سازگاری دارد و انگار واقعاً برای خودشان نوشته شده است.

یکی از دانش‌آموزان در حین خواندن طالع‌بینی اد بزرگ (که معلم در پاچه‌اش کرده بود!) آن‌قدر هیجان‌زده می‌شود که با صدای بلند می‌گوید: «وای، من عاشق خودمم!» او در ادامه برگه را روی قلبش فشرده و قند در دلش آب می‌شود که این همه ویژگی شخصیتی مثبت دارد.

به واقع، این طالع‌بینی به حدی دقیق و درست بود که حتی دانش‌آموزانی که تا پیش از آن به طالع‌بینی اعتقاد نداشتند، باورهای قبلی خود را زیر سؤال می‌برند. هنگامی که معلم به دانش‌آموزان می‌گوید تمام برگه‌ها در واقع عین هم بوده است، آن‌ها خیلی جا می‌خورند. بعضی از آن‌ها (از جمله همونی که عاشق خودش شده بود) حتا به خاطر این شوخی مسخره عصبانی می‌شوند. اما … قسمت خوب ماجرا هنوز باقی مانده بود.

متنی که دانش‌آموزان خوانده بودند، در واقع طالع‌بینی «ادموند کِمپر سوم» معروف به «اد بزرگ» بود. اد بزرگ نزدیک به ۲ متر و ۱۰ سانتی‌متر قد داشت و یکی از قاتلین سریالی در کالیفرنیای دهه‌ی ۱۹۷۰ بود. اد بزرگ در ۱۵ سالگی پدربزرگ و مادربزرگش را به ضرب گلوله از پای در می‌آورد. او در ادامه‌ی حیات خود، شش مسافر سرراهی زن را با جدا کردن اعضای بدن‌شان می‌کشد، و پس از آن، مادرش و دوست وی را نیز از زندگی ساقط می‌کند. اد بزرگ مُرده‌دوست هم بوده است. اثر بارنوم به این می‌گن!

 

اثر بارنوم و کاربردهای آن

اثر بارنوم تنها محدود به جلب کردن توجه بقیه نیست و کاربردهای جدیتری هم دارد. این کاربردها به ویژه در حوزه‌های طالع‌بینی، فالگیری، کف‌بینی و … به چشم می‌خورد.

بسیاری از مردم به طالع‌بینی خود علاقه دارند. آن‌هایی که به طالع باور دارند، به صحبت‌های طالع‌بین هم اعتماد خواهند کرد. طالع‌بینی‌ها همان گزاره‌های بارنوم و فورر هستند که با هدف برانگیختن اثر بارنوم در افراد طراحی شده‌اند.

یکی از دلایل موفقیت ذهن‌خوانان می‌تواند همین مسئله باشد. زمانی که یک ذهن‌خوان گزاره‌های بارنوم را به کار می‌گیرند، از آن‌جایی که مردم از قبل به دنیای فرامادی اعتقاد دارند، می‌تواند به راحتی اثر بارنوم را در افراد برانگیزد. گزاره‌های بارنوم بخشی از متدی را تشکیل می‌دهند که کلد ریدینگ (cold reading) نام دارد. کلد ریدینگ مجموعه‌ای از تکنیک‌ها است که ذهن‌خوان آن را به کار می‌گیرد تا طوری به فرد القا کند که در مورد وی اطلاعات زیادی دارد، حال آن که او واقعاً چیزی نمی‌داند.

 

حقه‌ی رنگین‌کمان چیست؟

حقه‌ی رنگین‌کمان یکی دیگر از تکنیک‌های کلد ریدینگ است که در آن طالع‌بین یک ویژگی شخصیتی را به فرد نسبت داده، و در ادامه، متضاد همان ویژگی را هم در مورد او ذکر می‌کند. برای مثال: «گاهی اوقات به صورت کاملاً خودجوشانه به انجام دادن کاری می‌پردازید، ولی در مورد امور مربوط به شغل خود، ترجیح می‌دهید از یک سری قوانین ثابت پیروی کنید».

هدف از کاربرد حقه‌ی رنگین‌کمان این است که طالع‌بین بتواند اعتماد مراجعه‌کننده را جلب کند. اما این گزاره‌ها به قدری عمومی هستند که می‌توان آن‌ها را به اکثر افراد حاضر در جامعه نسبت داد. علیرغم این حقیقت، افراد پس از مواجهه به حقه‌ی رنگین‌کمان باور می‌کنند که طالع‌بین آگاهی بسیار زیادی نسبت به زندگی آن‌ها دارد.

دلیل موفقیت حقه‌ی رنگین‌کمان این است که در شرایط گوناگون، اکثر افراد هر نوع ویژگی شخصیتی از خود بروز می‌دهند؛ گاهی از این سر بام می‌افتند و گاهی از سوی دیگر.

اثر نورافکن

اثر نورافکن چیزی شبیه به اثر بارنوم بوده، و اغلب با آن مرتبط است. اثر نورافکن هنگامی حادث می‌شود که فرد فکر بکند همه دارند به او توجه می‌کنند، در حالی که واقعاً این‌چنین نیست. به عبارت دیگر، اثر نورافکن، اثر بارنوم را همراهی می‌کند؛ به این صورت که پس از خوانده شدن یکی از گزاره‌های بارنوم، فرد خود را دقیقاً در همان حالتی که گزاره ذکر کرده است، می‌پندارد. یا بهتر است بگوییم، فرد خود را زیر نورافکن می‌بیند. این در حالی است که اکثریت افراد حاضر در جامعه در وضعیت مشابه، چنین احساسی را بروز می‌دهند.

برچسب ها:,